AŞIRI SICAKLARIN SAĞLIK ÜZERİNE ETKİLERİVE İLK YARDIM

1. Güneş veya Sıcak Çarpması

Aşırı sıcağa maruzkalma sonucu terleme mekanizmasının bozulmasına bağlı olarak vücut ısısınındüşürülememesi ile karakterize, hayatı tehdit eden bir tablodur. Vücut ısısı10-15 dakika içinde 40-41°C üzerine çıkabilir. Acil tedavi edilmezse kalıcıhasara veya ölüme neden olabilir.

Bilinç kaybındanönce tedaviye başlanması durumunda iyileşme şansı yüksektir.

Belirtiler: Ateş39,4°C üzerindedir; deri kuru, kırmızı ve sıcaktır, terleme yoktur; bulantı, kusma,baş ağrısı, baş dönmesi, görme bulanıklığı ve komaya kadar gidebilen şuurbulanıklığı görülebilir.

İlk yardım: Kişihemen serin ve hava akımı olan bir yere alınmalı, sıkı giysileri gevşetilmeli, soğuksu veya soğutucularla (vantilatör, klima vb.) soğutulmaya çalışılmalı,kesinlikle içecek verilmemeli ve 112 acil sağlık hizmet birimlerinden destektalep edilerek en yakın sağlık kuruluşuna götürülmelidir.

2. Sıcak Bitkinliği

Uzun süre aşırısıcağa maruz kalma ve yetersiz sıvı alımına bağlı su ve mineral kaybıyla meydanagelir; yaşlılarda, hipertansiflerde ve güneş altında çalışanlarda daha sıkgörülür. Aşırı terleme, yorgunluk, halsizlik, bayılma hissi, nabız hızlanmasıve ateş yükselmesiyle kendini gösterir. Deri soğuk ve nemli, nabız hızlı vezayıf, solunum hızlı ve yüzeyseldir; şuur açıktır.

Güneş çarpmasınındaha hafif şeklidir, genellikle hayati tehlike taşımaz.

İlk yardım: Hastaserin bir yerde istirahate alınır, giysileri gevşetilir, sırt üstü yatırılarak bacaklarıyükseltilir. Islak havlu veya bezle serinletilir. Bol sıvı, özellikle tuzluayran verilir

(hipertansiflerdedikkatli olunmalıdır). Genel durumun kötüleşmesi ya da yaklaşık 1 saat içinde geneldurumun düzelmemesi halinde en yakın sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

3. Sıcak Krampları

Aşırı aktivitesonucu terlemeye bağlı hızlı su ve tuz kaybı, kaslarda krampla sonuçlanabilir.

Genellikle karın,bacak ve kol kaslarında fiziksel aktivite sırasında ağrılı spazmlar şeklinde görülür.

İlk yardım:Aktivite durdurulmalı, kişi sakin ve serin bir yere oturtulmalı, meyve suyuveya mineralli içecek verilmelidir. Kramptan sonra, en az birkaç saat fizikselaktiviteden uzak

durulmalı; birsaat içinde geçmezse sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

4. Güneş Yanıkları

Uzun süreli güneşışığına maruz kalma sonucu oluşur. Deri kızarık, ağrılı ve aşırı sıcaktır.Ateş, bül (su toplanması) veya şiddetli ağrı varsa, ya da etkilenen kişi 1yaşından küçükse ya da yaşlıysa en yakın sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Korunma ve bakım:Güneş ışığına maruziyetten kaçınılmalı, yanık bölgeler soğuk su ile silinmeli,nemlendirici tıbbi losyon uygulanmalıdır. Yağ, salça, yoğurt ve diş macunu gibimaddeler kesinlikle sürülmemeli, büller patlatılmamalıdır.

5. Sıcak Döküntüsü (İsilik)

Sıcak ve nemlihavalarda aşırı terlemeye bağlı deri tahrişidir; her yaşta görülmekle birlikte sıklıklabebeklerde görülür. Boyun, göğüs, dirsek iç yüzü gibi kıvrım bölgelerinde küçük

kızarıklıklarşeklinde ortaya çıkar. Kızarık bölgeler kuru tutulmalı, daha serin ve daha aznemli ortam sağlanmalıdır.

6. Güneşin Geç Dönem Etkileri

Güneş ışınlarınınsağlık üzerinde önemli olumlu etkileri bulunmakla birlikte, uzun süreli maruziyetciltte erken yaşlanma, gözde katarakt gelişimi, deri kanseri ve güneş lekelerigibi olumsuz etkilere yol açabilir. Bu olumsuz etkilerden korunmak için “GenelKorunma Tedbirlerine” uyulmalıdır.

7. Sıcağa Bağlı Diğer Klinik Riskler

Güncelepidemiyolojik veriler, sıcak hava dalgaları döneminde kalp krizi, kalpyetmezliği, inme, akut böbrek hasarı, böbrek taşı, solunum yolu hastalıkları vemetabolik bozuklukların sıklığında artış olduğunu göstermektedir. 65 yaşüzerindeki bireylerde sıcaklığa bağlı ölüm riskinin diğer yaş gruplarınakıyasla daha yüksek olduğu bilinmektedir. Psikiyatrik hastalığı olan bireylerdekendine zarar verme düşüncesi, konfüzyon gibi semptomlar yakından izlenmeli vegerekli tedavi düzenlemeleri yapılmalıdır. Bu nedenle sıcak hava dalgası dönemlerindeacil servis başvuru eğilimlerinin yakından izlenmesi ve kronik hastalığı olanbireylerin tedavi takibinin aksatılmaması önem taşımaktadır.

Sıcak çarpmasındaoluşması muhtemel atipik etkiler de göz önünde bulundurulmalı, özellikle yaşlılardaşüphe eşiğinin düşük olduğundan ilk bulgular genişletilerek değerlendirilmelidir.

Sıcak havadalgaları süresince elde edilen sağlık verileri düzenli olarakdeğerlendirilmeli, sonraki dönemlere yönelik koruyucu halk sağlığı uygulamalarının planlanmasında kullanılmalıdır.

AŞIRI SICAKLARDA ALINMASI GEREKEN ÖNLEMLER

Aşırı sıcaklar, sıcaklık ve nem artışına bağlı olarak vücut ısısının yükselmesine ve
metabolizmanın bu duruma uyum sağlamaya çalışmasına neden olur. Bu durum, çeşitli sağlık
problemlerine yol açar. Normal şartlarda terleme mekanizması iledengede tutulmaya çalışılan
vücut ısısı, aşırı sıcaklardayalnızca bu mekanizma ile korunamayabilir. Özellikle yaşlılarda,
bebeklerde ve kronik hastalığı olan bireylerde terleme mekanizması ile vücut ısısının
dengelenmesi her zaman mümkün olmayabilir. Ortamnem oranının yüksek olması da terleme
yoluyla vücut ısısının yeterince düşürülememesineyol açabilir. Şişmanlık, yüksek ateş, aşırı
sıvı kaybı (dehidratasyon), kalp hastalığı, ruhsal ve sinirselhastalıklar, alkol ve uyuşturucu
madde kullanımı ile tansiyon düşürücü ve idrarsöktürücü gibi bazı ilaçların kullanımı da
terlemeyi etkileyen diğer faktörlerdir. Bazı psikiyatrikbozukluklarda ısı algısı ve susuzluk hissi
bozulabildiği gibi antipsikotik ilaçlar özellikle vücudun iç sıcaklarını düzenleme
(termoregülasyon) mekanizmasını bozarak sıcakçarpması riskini artırabilir. Bu durumlarda
yükselen vücut ısısı, beyin ve diğer hayatiorganlarda kalıcı hasara yol açabilir.

1. Genel KorunmaTedbirleri
- Günün en sıcak saatlerinde(şehirlere ve bölgeyegöre değişmekle birlikte, Meteoroloji
Genel Müdürlüğü tarafından aksi belirtilmedikçe,özellikle 10.00-16.00 saatleri arasında)
mecbur kalınmadıkça dışarı çıkılmamalıdır.
- Dışarıda açık renkli,hafif, bol ve sıkı dokunmuş kumaşlardan yapılan giysiler tercih
edilmeli; geniş kenarlı, hava delikli şapka vegüneşin zararlı ışınlarından koruyan güneş
gözlüğü kullanılmalıdır.
- Açık alanda çalışmak zorunda olanlar güneş altında korunmasızkalmamaya, aşırı
hareketlerden kaçınmaya ve sık sık sulu gıdalaralmaya özen göstermelidir.
- Güneş ışınlarının dikgeldiği saatlerde ((şehirlere ve bölgeyegöre değişmekle birlikte,
Meteoroloji Genel Müdürlüğü tarafından aksibelirtilmedikçe, özellikle 10.00-16.00
saatleri arasında) denize girilmemeli ve güneşlenilmemelidir. Dışarıya çıkarken,
dermatoloji uzmanlarının bireye özel olarak önerdikleri güneşten koruyucu ürünler (en az
30 koruma faktörlü) kullanılmalı, şapka ve gözlükgibi koruyucu önlemler alınmalı, uzun
süre kesintisiz güneşlenilmemelidir.
- Yoğun fiziksel aktiviteiçin sabah ve akşam saatleri tercih edilmeli; her bir saatlik spor için
en az 2-4 bardak sıvıalınmalı, ağır fiziksel aktivitelerden kaçınılmalıdır.
- Bebek, çocuk, engelliler ve hayvanlar kapalı ve park etmiş araçlarda kesinlikle
bırakılmamalıdır. Araçların iç ısısı, klima olsadahi park edildikten çok kısa süre sonra
hızla yükselmektedir.
- Kapalı alanlar iyi havalandırılmalı; güneş gören pencereler perde veya güneşlikle
gölgelendirilmelidir.
- Vücut ısısınınyükselmemesi için sık sık duş alınmalı; bu mümkün olmadığında ayaklar,
eller, yüz ve ense soğuk suyla ıslatılmalı veyasilinmelidir.